«Спорт ғылымындағы зерттеулер» ғылыми журналы мерзімді ғылыми басылым болып табылады (ISSN Print 3135-6184, ISSN Online 3135-6192). Журналдың миссиясы - дене шынықтыру және спорт саласындағы заманауи ғылыми тақырыптар мен зерттеу нәтижелеріне тоқсан сайын рецензияланатын шолулар беру. Бұған дейін журнал «Дене шынықтыру және спорт саласындағы зерттеулер» атауымен жарық көрген (ISSN 2959-6335 Print, ISSN 2959-6343 Online). Журналдың құрылтайшысы және баспагері «Қазақ ұлттық спорт универитеті» ЖШС, Астана қ., Қазақстан Республикасы (бұрын – Дене шынықтыру және бұқаралық спорт академиясы (APEMS). «Спорт ғылымындағы зерттеулер» ғылыми журналы жылына 4 рет жарияланады: №1 шығарылым - 30 наурызға дейін №2 шығарылым - 30 маусымға дейін №3 шығарылым - 30 қыркүйекке дейін №4 шығарылым - 30 желтоқсанға дейін Тақырыптық бағыт: спорт ғылымдары (Sports Science), спорт педагогикасы. Журналда мақалалар бөлімдер бойынша жарияланады: 1) Спорт физиологиясы және биомеханикасы 2) Спортшыларды оқыту және даярлау 3) Спорттық медицина және оңалту 4) Спорт психологиясы 5) Спорт және технологиялар 6) Бұқаралық спорт және халықтың денсаулығы 7) Спорттық педагогика 8) Спорттық менеджмент «Спорт ғылымындағы зерттеулер» ғылыми журналында мәліметтерді жариялау Open Journal System (OJS) - ғылыми мақалаларды онлайн-ұсыну және рецензиялау жүйесін пайдалану арқылы жүзеге асырылады. Тіркеу немесе авторландыру «Біз туралы» - «Материалдарды жіберу» бөлімінде қол жетімді. Редакторлық қызмет туралы жалпы ережелер мен ақпарат сайтта жарияланған «Спорт ғылымындағы зерттеулер» ғылыми журналының редакциялық саясатында баяндалған.
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ БҰҚАРАЛЫҚ СПОРТТЫ ДАМЫТУ ТИІМДІЛІГІНІҢ МЕМЛЕКЕТТІК АУДИТІ
Мақалада Қазақстан Республикасындағы бұқаралық спортты дамытудың тиімділігі мемлекеттік аудит тұрғысынан бағаланды. Зерттеудің өзектілігі дене шынықтыру және спорт саласындағы мемлекеттік саясаттың нәтижелілігін арттыру, сондай-ақ Қазақстан Республикасында дене шынықтыру мен спортты дамытудың 2023–2029 жылдарға арналған тұжырымдамасында белгіленген мақсатты индикаторларға қол жеткізу қажеттілігімен айқындалады. Зерттеудің мақсаты – халықтың спортпен шұғылдануға тартылу деңгейін, саланың кадрлық әлеуетін, балалар мен жасөспірімдер спортын дамыту көрсеткіштерін және мемлекеттік саясаттың негізгі индикаторларына қол жеткізу деңгейін талдау негізінде бұқаралық спортты дамытудың тиімділігін бағалау. Зерттеу барысында статистикалық, салыстырмалы және аналитикалық талдау әдістері, сондай-ақ мақсатты көрсеткіштерге қол жеткізу деңгейін бағалау әдісі қолданылды. Зерттеу нәтижелерін мемлекеттік аудит тетіктерін жетілдіруде, мемлекеттік бағдарламалардың нәтижелілігін мониторингтеуде және Қазақстан Республикасында бұқаралық спортты дамытудың стратегиялық бағыттарын қалыптастыруда пайдалануға болады.
Авторлық құқық (c) 2026 Спорт ғылымындағы зерттеулер https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ФУТБОЛМЕН АЙНАЛЫСУШЫЛАРДЫҢ ОЙЫН ДАҒДЫЛАРЫН АРТТЫРУДАҒЫ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ДАЙЫНДЫҚ ПАРАДИГМАСЫ (ОРТА СЫНЫП ЖАС КЕЗЕҢДЕРІ МЫСАЛЫНДА)
Мақалада білім беру мекемелеріндегі білім алушылардың футбол дағдыларын дамыту үшін психологиялық дайындықтың ережелер жиынтығы, ойлау шаблоны мен мінез-құлық моделі берілген. Жалпы, дене шынықтыру сабақтарында дене жаттығулары практикалық тұрғыда жиі назарда болғанымен, ішкі түрткі, сенімділік және эмоционалдық реттеу сияқты психологиялық факторлар шеберліктің жан-жақты дамуын қамтамасыз етуге үлесін қосады. Аталмыш еңбекте әртүрлі психологиялық жаттығулар әдістері, олардың футболды үйренуге әсері, әсіресе, танымал спорт түрлерінде жиі кездесетін психологиялық қысымды жағдайлар жайлы мәселе көтерілген. Сауалнамалар, сұхбаттар және бақылау зерттеулерін қамтитын аралас әдістер әдісі арқылы зерттеу білім алушылардың техникалық дағдыларына, топтық жұмысына және ойын өнімділігіне психологиялық әсер етудің тиімділігін бағалайды. Сауалнама нәтижелері білім алушылардың психологиялық дайындығы қысым жағдайында орындау, зейінді сақтау және ойын кезінде төзімділік таныту қабілеттерінің айтарлықтай артқанын көрсетті. Зерттеу жеке және эмоционалдық дамудың маңызды кезеңінде тұрған білім алушылардың ерекше қажеттіліктерін қанағаттандыратын бейімделген психологиялық стратегияларының маңыздылығын ашты. Бұл стратегиялар визуализация әдістерін, мақсат қою жаттығуларын және стрессті басқару тәжірибесін қамтып, футбол дағдыларын жақсартты және жалпы спорттық өнімділікті арттырды. Сауалнамаға қатысушылардың нәтижелері бойынша психологиялық дайындықты білім беру мекемелерінің білім беру бағдарламаларына енгізуі маңызды екендігі анықталды, арнайы білімнің өсуіне ықпал етті. Бапкерлерге, тәрбиешілерге және спорт психологтарына футбол жаттығуларындағы тиімді психологиялық дайындық әдістерін енгізу бойынша практикалық ұсыныстар берілді, нәтижесінде жан-жақты және табысты спортшы болып өсуіне әкелді.
КҮРЕС ТҮРЛЕРІНДЕГІ БӘСЕКЕЛЕСТІК ӘРЕКЕТТЕРДІҢ ЖЕКЕ СТИЛІН ҚАЛЫПТАСТЫРУ ҚҰРЫЛЫМЫ
қалыптасуы және мазмұны, жеке бәсекелестік қызметті қалыптастыру қарастырылады. Техникалық дайындықты қалыптастырудың негізгі факторлары, дзюдо стендіндегі және партердегі күрес элементтері, олардың өзгергіштігі және спортшының жеке ерекшеліктеріне, тактикалық міндеттері мен қарсылас стиліне тәуелділігі талданады. Күрес түрлерінде жеке бәсекелестік шеберліктің әртүрлі бөлімдерін дамытудың заманауи тенденциялары келтірілген: физикалық даму, техникалық-тактикалық дайындық, психологиялық дайындық және олардың әрқайсысының қалыптасуы мен жетілу ерекшеліктері, осы бөлімдердің спортшылар денесінің антропометриялық және морфофункционалды ерекшеліктерімен байланысы, бәсекелестік әрекеттерді құру.
КҮРЕС ТҮРЛЕРІНДЕ ӘРТҮРЛІ КЕЗЕҢДЕРДЕ ЖАЛПЫ ЖӘНЕ АРНАЙЫ ФИЗИКАЛЫҚ, ТЕХНИКАЛЫҚ-ТАКТИКАЛЫҚ ДАЙЫНДЫҚТЫ ЖОСПАРЛАУ
Авторлар жалпы және арнайы дене шынықтыру дайындығы бойынша, сондай-ақ техникалық-тактикалық дайындық бойынша спортшылар денесінің жас ерекшеліктерін ескере отырып, дайындықтың әртүрлі кезеңдерінде күрес түрлерінде жаттығу жүктемесін объективті бөлу қажеттілігін негіздейді, спорттық шеберліктің өсуімен арнайы дайындыққа кететін уақыт санын көбейтуді, сондай-ақ Физикалық, техникалық-тактикалық және т. б. ескере отырып, жарыстар санын анықтауды негіздейді. бұл спортшыларды физикалық және психологиялық шамадан тыс жүктемелерден қорғауға мүмкіндік береді, әр спортшы бәсекелестік әрекеттерді жеке-жеке тиімді орындау үшін жылдамдық-күш қабілеттерін дамыту күрес түрлерінің спортшылары үшін маңыздылығын талдайды.
БАЛУАНДАРДЫҢ ЖАТТЫҒУ ПРОЦЕСІНДЕ ДЕНЕ ШЫНЫҚТЫРУДЫҢ РӨЛІ ТУРАЛЫ ЖАТТЫҚТЫРУШЫЛАРДЫҢ ПІКІРІН ТАЛДАУ
Авторлар спорттық күрес түрлері бойынша жаттығу процесінде дене даярлығының маңыздылығын анықтау үшін ғылыми-әдістемелік әдебиеттерге талдау жүргізді. Грек-рим күресі бойынша Қазақстан жаттықтырушыларының дене даярлауға деген көзқарасын айқындау үшін әртүрлі жұмыс өтілі бар мамандар арасында сауалнама жүргізілді, онда жаттықтырушылардың әртүрлі жастағы спортшылар арасындағы жаттығу процесінде дене қасиеттерін дамытудың маңыздылығы, дене даярлықтың техникалық және тактикалық даярлыққа әсері, балуандардың жарыс қабілеттілігінің жеке стилін қалыптастыру, ерекшеліктер туралы пікірлері көрсетілді 10-14 жас аралығындағы жасөспірімдермен дене даярлығы жаттығулары, жаттықтырушы балалармен жұмыс кезінде қандай қиындықтарға тап болады, оқу-жаттығу процесінің қандай компоненттеріне ерекше көзқарас қажет.
Авторлық құқық (c) 2026 Дене шынықтыру және спорт саласындағы зерттеулер
ПАЙДАЛАНУШЫНЫҢ БЕЛСЕНДІЛІГІ МЕН МӘТІН ҚАЛЫПТАУЫН ТАЛДАУҒА НЕГІЗДЕЛГЕН ЖЕКЕШЕЛЕНГЕН КІТАП ҰСЫНУ ЖҮЙЕСІ
Бұл мақалада пайдаланушының оқу тарихы мен семантикалық мәтін талдауына негізделген таңдау жасайтын жекелендірілген кітап ұсыныс жүйесі талқыланады. Қолданыстағы дәстүрлі тәсілдер жанрлық жіктеуге негізделгенімен, сипатталған жүйе жасырын қалауларды ескереді: бұрын оқылған шығармаларға тән тақырыптық үлгілер және пайдаланушының мінез-құлық үлгілері. Жүйе алынған мәтін үзінділеріне негізделген жауаптар үшін контекстті динамикалық түрде жасайтын іздеу-кеңейтілген генерация (RAG) әдісін қолдана отырып, қайта оқытылған LLaMA 3.2 моделіне негізделген. Жүйе 10 жанрлық санат бойынша таратылған 100 көркем шығармадан тұратын меншікті деректер жиынтығында сыналды. Тестілеу нәтижелердің дәлдігі пайдаланушының оқу тарихының көлемімен артатынын көрсетті. Жүйені білім беру мекемелерінде, соның ішінде мамандандырылған әдебиетке мамандандырылған университеттерде кітапхана жинақтарын шарлау үшін пайдалануға болады.
МАТЧТАРДЫ ТРИГГЕРЛІК ТАЛДАУ ЖӘНЕ ЖАСАНДЫ ИНТЕЛЛЕКТ ӘДІСТЕРІН ҚОЛДАНУ НЕГІЗІНДЕ СПОРТТЫҚ АНАЛИТИКАНЫҢ ИНТЕЛЛЕКТУАЛДЫ ЖҮЙЕСІН ӘЗІРЛЕУ
Бұл мақалада матч деректерін өңдеу және жасанды интеллект әдістерін қолдану негізінде спорттық талдау жүйесін әзірлеу қарастырылады. Excel форматындағы статистикалық деректерді жүктеуге және жеңіс сериялары, тең аяқталған матчтар мен ойын динамикасының өзгерістері сияқты матч барысына әсер ететін негізгі факторларды автоматты түрде анықтауға мүмкіндік беретін бағдарламалық шешім ұсынылады. Жасанды интеллектің әртүрлі модельдері қарастырылып, триггерлік деректердің ерекшелігін ескере отырып, олардың спорттық талдау міндеттеріне қолданылуына салыстырмалы талдау жүргізіледі. Анықталған триггерлер негізінде жасанды интеллект моделіне одан әрі талдау үшін жіберілетін белгілердің құрылымдық жиыны қалыптастырылады. Тілдік модель алынған деректерді интерпретациялау және ойыншыларға арналған аналитикалық қорытындылар мен ұсынымдар генерациялау үшін қолданылады. Зерттеу нәтижелері ұсынылған тәсілдің матчтарды талдауды автоматтандыратынын, нәтижелерді бағалаудың объективтілігін арттыратынын және деректерді өңдеу уақытын қысқартатынын көрсетеді. Әзірленген жүйе жаттығуларды оңтайландыру және ойыншылардың әлсіз жақтарын анықтау үшін пайдаланылуы мүмкін. Мақалада сонымен қатар триггерлерді анықтауға арналған математикалық модельдер мен формулалар ұсынылып, бұл әдістердің таңдауы талдау тиімділігі тұрғысынан негізделеді.
YOLO26X-POSE ЖӘНЕ БАЛУАНДАРДЫ ҚАЙТА ТАНУ НЕГІЗІНДЕ КҮРЕС БЕЛДЕСУЛЕРІН НАҚТЫ УАҚЫТ РЕЖИМІНДЕ АВТОМАТТЫ ТАЛДАУ ЖҮЙЕСІН ӘЗІРЛЕУ
Бұл жұмыста YOLO26x-Pose детекторы негізінде әзірленген, күрес белдесулерін нақты уақыт режимінде талдау жүйесі ұсынылған. Жүйе ретімен орындалатын төрт модульден тұрады: қос балуанның дене қалпын екі өлшемді анықтау; сырт келбет сипаттарына негізделген қайта тану (ReID) - бұл үшін MobileNetV3-Small эмбеддингтері, Мажар алгоритмі және деректерді жаңартуға арналған үш жылдамдықты экспоненциалды жылжымалы орташа мән (EMA) қолданылады; қаңқа геометриясына сүйене отырып, белдесу барысын бес күйдің біріне (АРАҚАШЫҚТЫҚ, КЛИНЧ, ПАРТЕРГЕ ТҮСІРУ ӘРЕКЕТІ, ПАРТЕР, ҚАУІПТІ ЖАҒДАЙ) жатқызатын эвристикалық шекті автомат (FSM); сондай-ақ гомография әдісімен жасалған кілемнің жоғарыдан төмен қарай көрінетін шағын картасы. Қайта тану (ReID) модуліне балуандардың өзара айқасып қалған сәттерін ескере отырып EMA мәндерін тоқтату, тірек нүктелерінің ауытқуынан қорғау, боз кілемдегі аймақтар бойынша пассивтілік уақытын есептеу және әр кадр сайын CSV форматында деректерді тіркеу функциялары енгізілген. Графикалық процессорда (GPU), тағылатын сенсорларсыз-ақ бұл жүйе иденттілікті сақтаудың орташа дәлдігін (IPR) 90,1%, белдесу күйін анықтау тиімділігін (FSM) 85,0% және секундына 27,7 кадр (FPS) өнімділігін көрсетті.
СВЕРТКАЛЫ НЕЙРОНДЫ ЖЕЛІЛЕР ЖӘНЕ VISION-LANGUAGE МОДЕЛЬДЕР НЕГІЗІНДЕ ТЕРІ КҮТІМІ ҚҰРАЛДАРЫН ЖЕКЕЛЕНДІРІП ТАҢДАУҒА АРНАЛҒАН МОБИЛЬДІ ҚОСЫМША
Бұл мақалада жасанды интеллект әдістеріне негізделген тері жағдайын талдау және күтім құралдарын жекелендіріп таңдауға арналған мобильді қосымшаның архитектурасы мен бағдарламалық жүзеге асырылуы ұсынылады. Шешім, ең алдымен, терісі жоғары физиологиялық жүктемеге ұшырайтын тұлғаларға – кәсіби спортшылар мен белсенді фитнес әуесқойларына – бағытталған, сонымен қатар кең аудиторияға да қолдануға жарамды. Талдау модулі екі кезеңді тәсіл негізінде құрылған: дерматологиялық таңбаланған ашық селфи-суреттер деректер жиынтығында transfer learning әдісімен оқытылған ResNet тобына жататын сверткалы нейронды желі (CNN) және күрделі кластар үшін CNN нәтижелерін валидациялайтын Gemini Flash 2.5 vision-language моделі. Ұсыным алгоритмі егжей-тегжейлі сипатталған, оған аллергендерді қатаң сүзгілеу, тері түріне байланысты өнімдерді бағалау, белсенді ингредиенттердің үйлесімсіздік графы, сондай-ақ баға санаттары мен брендтердің әртүрлілігін ескеретін іріктеу критерийлері кіреді. Сандық тиімділік көрсеткіштері тері түрін жіктеуде 88,65 % және тері мәселелерін анықтауда 91,35 % дәлдікті көрсетеді; VLM-валидаторын интеграциялау күрделі кластардағы дәлдікті 79,0 %-дан 92,4 %-ға дейін арттырды. Алынған нәтижелер косметология саласындағы мобильді бет талдауы үшін CNN + VLM гибридті тәсілінің практикалық тиімділігін растайды.
ПЕДАГОГИКАЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТ СТУДЕНТТЕРІНІҢ ДЕНЕ БЕЛСЕНДІЛІГІ: ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙДЫ ЖӘНЕ ДЕТЕРМИНИРЛЕУШІ ФАКТОРЛАРДЫ ТАЛДАУ
Мақалада Павлодар педагогикалық университеті студенттерінің дене белсенділігі деңгейіне жан-жақты талдау жасалған. Ә. Марғұлан 1-2 курстан өткен 93 респонденттің онлайн сауалнама нәтижелерін статистикалық өңдеу негізінде (барлық жағдайлар жарамды). Зерттеудің мақсаты - қозғалыс белсенділігінің қазіргі жағдайын анықтау, негізгі детерминанттар мен кедергілер, сондай-ақ университеттегі дене шынықтыру және сауықтыру жұмыстарын оңтайландыру бойынша ұсыныстар әзірлеу. Белсенділік деңгейінің ДДҰ ұсынымдарына сәйкес келмеуі туралы гипотеза расталды: студенттердің 58%-ы кездейсоқ оқиды (оқу жоспарының бөлігі ретінде аптасына 1-2 рет), 14 %-ы белсенділіктен толығымен аулақ болады және шамамен 90% стандарттарға жетпейді (аптасына 150 минут орташа немесе 75 минут қарқынды жүктеме). Негізгі кедергілер - уақыттың жетіспеушілігі (58 %), оқу жүктемесі (43 %) және мотивация (37 %), экран уақыты мен күнделікті режиммен күшейеді. Мотиваторларға денсаулықты жақсарту (55 респондент) және секциялар бойынша несие (16) кіреді. Негізгі компонент әдісін қолданатын факторлық талдау төрт факторды анықтады: физикалық қатысу және өзін-өзі бағалау, мотивациялық-институционалдық, денсаулықты шектейтін және седативті-диеталық. Басқа қазақстандық жоғары оқу орындарының деректерімен (қосымша белсенділіктің 15-30 %) және жаһандық тенденциялармен (Орталық Азия мен Шығыс Еуропадағы студенттер арасындағы белсенділіктің 50-75 %, цифрландырудың жоғары елдерде 60-80 %) салыстыру педагогикалық жоғары оқу орындарына тән проблеманы растайды. Ұсыныстар сабақтарды әртараптандыруды қамтиды, есеп айырысу жүйесі, инфрақұрылымды жаңғырту және седентациялауға қарсы бағдарламалар. Зерттеу университет саясаты үшін практикалық маңызы бар және өзін-өзі есеп беру деректері түріндегі шектеулері бар салауатты өмір салты мәдениетін қалыптастырудағы педагогикалық университеттердің стратегиялық рөлін көрсетеді.
КАРАТЭНІҢ КАТА ДИСЦИПЛИНАСЫНДА ДАЯРЛЫҚТЫ ҒЫЛЫМИ ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУДІҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫН БАҒАЛАУ
Қазіргі уақытта спорттық жекпе-жектердің дамуы спортшылардың дайындық деңгейіне қойылатын талаптардың артуымен және жарыс қызметінің күрделенуімен сипатталады. Каратэде нәтижелілік тек техниканы орындау сапасымен ғана емес, сонымен қатар спортшының физикалық және үйлестіру қабілеттерінің даму деңгейімен де анықталады. Бұл әсіресе ката дисциплинасында айқын көрінеді, мұнда техникалық әрекеттердің дәлдігі, ырғақтылығы және мәнерлілігі үлкен маңызға ие. Осыған байланысты спортшыларды жан-жақты даярлауға бағытталған жаттығу үдерісін ұтымды ұйымдастырудың маңызы артып отыр. Ғылыми әдебиеттерді талдау каратэшілерді даярлау физикалық қасиеттерді, техникалық дағдыларды және үйлестіру қабілеттерін кешенді түрде дамытуды талап ететінін көрсетеді. Зерттеудің мақсаты – каратэ (ката дисциплинасы) бойынша спортшыларды даярлауға арналған ғылыми-әдістемелік әдебиеттерді талдау, сондай-ақ жаттығу үдерісінің жеткілікті зерттелмеген аспектілерін анықтау. Жұмыста каратэшілердің физикалық, техникалық және үйлестіру дайындығына қатысты ғылыми әдебиеттерді талдау, жинақтау және жүйелеу әдістері қолданылды. Жүргізілген талдау көрсеткендей, зерттеулердің көпшілігі спортшылар даярлығының жекелеген қырларын ғана қарастырады, мысалы, үйлестіру қабілеттерін дамыту, жылдамдық-күш қасиеттері және техниканы жетілдіру. Сонымен қатар, ката дисциплинасында даярлық компоненттерінің кешенді өзара әрекеттесу мәселелері жеткілікті деңгейде зерттелмеген. Бұдан бөлек, ғылыми әдебиеттерде спортшылардың нәтижелілігіне әсер ететін жетекші факторларға қатысты әртүрлі көзқарастар кездеседі. Алынған деректер ката дисциплинасына маманданған спортшыларды даярлаудың тиімді әдістемелерін әзірлеуге бағытталған қосымша зерттеулердің қажеттілігін көрсетеді.
СПОРТ БАҒЫТЫНДАҒЫ СТУДЕНТТЕРГЕ АҒЫЛШЫН ТІЛІН ОҚЫТУДЫҢ ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
Зерттеу жоғары оқу орындарында спорт бағытындағы студенттерге ағылшын тілін оқытудың тиімді педагогикалық тәсілдерін қарастырады. Жалпы тіл үйренушілерден айырмашылығы, спорт студенттері ерекше когнитивтік, мотивациялық және мінез-құлықтық сипаттамаларға ие, бұл бейімделген оқыту стратегияларын қажет етеді. Зерттеу теориялық талдауды сауалнама және аудиториялық бақылау арқылы алынған эмпирикалық деректермен ұштастырады. Нәтижелер тапсырмаға негізделген оқыту, геймификация және мазмұнмен ықпалдастырылған оқыту студенттердің қызығушылығы мен коммуникативтік құзыреттілігін айтарлықтай арттыратынын көрсетеді. Мақала спорттық білім беру контекстінде арнайы мақсаттағы ағылшын тілін (ESP) оқыту әдістемесін дамытуға үлес қосады.
Авторлық құқық (c) 2026 Спорт ғылымындағы зерттеулер
ЖЕКПЕ-ЖЕК СПОРТ ТҮРЛЕРІМЕН АЙНАЛЫСАТЫН ӘЙЕЛ СПОРТШЫЛАРДЫҢ ЖАТТЫҒУ-ЖАРЫС ҚЫЗМЕТІНІҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ЖӘНЕ ОВАРИАЛДЫ-МЕНСТРУАЛДЫҚ ЦИКЛ ФАЗАЛАРЫ: ҒЫЛЫМИ ДЕРЕКТЕРГЕ ШОЛУ
Мақалада овариальды‑менструалды циклдің (ОМЦ) фазаларының әйел спортшыларының физиологиялық жағдайына, жаттығуларға бейімделуіне және жарыстық қызметіне әсері жөніндегі ғылыми деректердің кешенді шолуы ұсынылған, соның ішінде жекпе-жек спорт түрлері (дзюдо, әйелдер күресі, джиу-джитсу, бокс) назарға алынған. Гормондық өзгерістердің механизмдері, олардың аэробты және анаэробты көрсеткіштерге, күштік қасиеттерге, қалпына келуге және субъективті жұмыс қабілетіне әсері қарастырылған. Клиникалық зерттеулер мен жүйелі шолулардың нәтижелері талданып, ОМЦ-ның спорттық қабілетке әсерінің дау тудыратын және тұрақты эффектілері анықталған. Тренерлер мен спортшыларға арналған практикалық ұсыныстар талқыланып, әйелдер спортшыларының физиологиясы саласындағы әрі қарайғы зерттеулер перспективалары көрсетілген.
YOLO26N-POSE НЕГІЗІНДЕ ЖАРЫСТЫҚ СПОРТҚА АРНАЛҒАН НАҚТЫ УАҚЫТТАҒЫ ТАРТЫЛУДЫ ВАЛИДАЦИЯЛАУ ЖҮЙЕСІН ӘЗІРЛЕУ
Мақалада YOLO26n-Pose моделі негізінде жарыстық спортқа арналған нақты уақыттағы тартылуды орындауды бақылаудың интеллектуалды жүйесін әзірлеу және эксперименттік валидациялау нәтижелері ұсынылған. Ұсынылған тәсіл адам позасын екіөлшемді бағалауды, геометриялық белгілерді шығаруды, уақытша тегістеуді және ережелерге негізделген соңғы автоматты біріктіреді: бұл жарыс талаптарына сәйкес қайталауларды объективті түрде санауды қамтамасыз етеді. Жұмыста визуалды кері байланыс күйлерін (DOWN, TRANSITION, UP, CHEATING) және қайталауларды санауды іске қосу мен оқиғаларды анықтау логикасын ажырататын екі деңгейлі валидация механизмі ұсынылған. Қосымша түрде дене салмағын жеңілдетуден туындайтын жарамсыз қайталауларды есепке алмауға мүмкіндік беретін еденмен жанасуды анықтайтын калибрленген детектор жүзеге асырылды. Жүйе орталық процессор негізіндегі жабдықта нақты уақыт режимінде жұмыс істейді (интерфейстің жаңару жиілігі ≈25 FPS). Ұсынылған шешім шағын жарыстар мен жаттығу жағдайларында әділ әрі ашық төрешілік жүргізуге арналған киілетін датчиктерге негізделген жүйелерге түсіндірілетін, арзан және ауқымдалатын балама болып табылады.
ШАХМАТТЫҢ БАСТАУЫШ СЫНЫП ОҚУШЫЛАРЫНЫҢ СЫНИ ОЙЛАУ ҚАБІЛЕТТЕРІН ДАМЫТУДАҒЫ РӨЛІ
Бұл мақалада шахматтың бастауыш сынып оқушыларының сыни ойлау қабілеттерін дамытудағы маңыздылығы жан-жақты зерттеледі. Зерттеу жұмысы шахматтың танымдық және логикалық дағдыларды қалыптастыруға, оқушылардың когнитивтік белсенділігін арттыруға әсерін ғылыми негізде талдауға бағытталған. Авторлар шахматтың білім беру жүйесіне енгізілуінің педагогикалық тиімділігін тәжірибелік және эмпирикалық әдістер арқылы анықтаған. Зерттеу үш негізгі кезеңнен тұрды: констатаушы эксперимент, шахмат элементтерін оқу процесіне енгізу және қалыптастырушы эксперимент. Әр кезеңде оқушылардың логикалық, сыни және шығармашылық ойлау қабілеттеріндегі өзгерістер бағаланды. Әсіресе, шахмат ойынының оқушылардың шешім қабылдау, ақпаратты талдау және проблемаларды шешу қабілеттерін едәуір жетілдіргені анықталды. Сондай-ақ, зерттеуде сауалнама, бақылау, когнитивтік тестілеу әдістері қолданылып, олардың нәтижелері арқылы шахматтың оқу мотивациясы мен зейін тұрақтылығына оң ықпал еткені көрсетілді. Эксперименттік деректерге сәйкес, жоғары деңгейдегі сыни ойлау қабілеті бар оқушылардың үлесі бастапқы 22%-дан 64%-ға дейін артқан, ал төмен деңгейдегі оқушылар 30%-дан 6%-ға дейін азайған. Бұл нәтижелер t-тест арқылы статистикалық тұрғыда маңыздылығы (p<0.05) дәлелденген. Мақалада отандық және шетелдік ғылыми әдебиеттерге шолу жасалып, шахматтың білім беру саласындағы артықшылықтары теориялық тұрғыда талданады. Зерттеу нәтижелері шахматты бастауыш сынып бағдарламасына енгізудің оқыту сапасына және оқушылардың когнитивтік дамуына тиімді ықпал ететінін дәлелдейді. Сонымен қатар, бұл зерттеу шахматты педагогикалық құрал ретінде пайдаланудың әдістемелік негіздерін ұсыну арқылы Қазақстандағы білім беру жүйесін жаңғыртуға өз үлесін қосады.
ЖАСАНДЫ ИНТЕЛЛЕКТ ПЕН ЗАТТАР ИНТЕРНЕТІ ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫНА НЕГІЗДЕЛГЕН БОЛЖАМДЫ ШАРШАУДЫ ТАЛДАУҒА АРНАЛҒАН ИНТЕЛЛЕКТУАЛДЫ ФИТНЕС-ТРЕКЕРДІ ӘЗІРЛЕУ
Бұл мақалада жасанды интеллект пен Заттар интернеті (IoT) технологияларына негізделген адам физиологиялық көрсеткіштерін үздіксіз бақылау және шаршау деңгейін болжау үшін жаңа буын интеллектуалды фитнес трекерін әзірлеу міндеті қарастырылады. Зерттеудің маңыздылығы спортшылар мен белсенді өмір салты жүргізетін адамдардың физикалық жағдайын бақылау үшін жеке жүйелерге қажеттіліктің артуымен байланысты артық жаттығу мен функционалдық жүктеменің алдын алу қажеттілігі. Жұмыстың бір бөлігі ретінде киілетін құрылғылар мен биомониторинг жүйелері саласындағы қазіргі үрдістер талданады, олардың деректердің фрагментациясы мен индикаторлардың ақылды интерпретациясының болмауына байланысты негізгі шектеулері анықталады. Фитнес-трекердің аппараттық және бағдарламалық кешенінің архитектурасы ұсынылады, оған модульдік сенсор жүйесі, микроконтроллер, сымсыз деректер беру арналары және бұлттық аналитикалық платформа кіреді. Жүрек соғысы, жүрек соғу жиілігінің өзгеруі, физикалық белсенділік деңгейі, дене температурасы және ұйқы көрсеткіштері тіркелген параметрлер ретінде қолданылады. Машиналық оқыту алгоритмдері биометриялық деректердің уақыт қатарларын өңдеу және талдау үшін әзірленген, олар шаршау деңгейін болжауға және пайдаланушының физикалық белсенділікке дайындығын бағалайды. Ұсынылған шешім жаттығу процесі мен қалпына келу үшін жеке ұсыныстар жасауға мүмкіндік береді, сондай-ақ физиологиялық күйді бақылаудың дәлдігі мен ақпараттық құндылығын коммерциялық аналогтармен салыстырғанда арттырады.
ЖАСАНДЫ ИНТЕЛЛЕКТ НЕГІЗІНДЕГІ СПОРТТЫҚ ДАРЫНДЫ ОҚУШЫЛАРДЫ АНЫҚТАУҒА АРНАЛҒАН ИНТЕЛЛЕКТУАЛДЫ МОНИТОРИНГ ЖҮЙЕСІН ӘЗІРЛЕУ
Бұл мақалада оқушылардың дене дайындығын бағалауға және спорттық бейімділікті анықтауға арналған жасанды интеллект негізінде интеллектуалды мониторинг жүйесінің тұжырымдамалық негізін әзірлеу ұсынылған. Жүйе күш, төзімділік, күш, икемділік, тепе-теңдік, жылдамдық және ептілікті қоса алғанда, стандартталған физикалық белсенділік көрсеткіштерін бес функционалды спорт тобына бейімділік ықтималдығын бағалайтын бірнеше сыныпты болжамды жіктеу моделіне біріктіреді. Softmax атрибуттарын стандарттауға және жіктеуге негізделген математикалық модель, сондай-ақ өлшенетін көрсеткіштерді физиологиялық және спорттық сипаттамалармен байланыстыратын аналитикалық интерпретация ұсынылады. Әзірленген жүйе жалпы білім беретін мекемелерде цифрландырылған, деректерге негізделген спорттық бағдарлау үшін ғылыми негізді қамтамасыз етеді.
Z БУЫНЫ АРАСЫНДА САЛАУАТТЫ ӨМІР САЛТЫНЫҢ (СӨС) ТҰРАҚТЫ ДАҒДЫЛАРЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУДАҒЫ ГЕЙМИФИКАЦИЯЛАНҒАН СПОРТТЫҚ ЧЕЛЛЕНДЖДЕРДІҢ РӨЛІ
Мақалада Z буыны өкілдерінде салауатты өмір салтының тұрақты әдеттерін қалыптастырудағы геймификацияланған спорттық челлендждердің рөлі қарастырылады. Зерттеу тақырыбының өзектілігі деректермен көрсетіледі: Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметі бойынша, жасөспірімдердің 80%-дан астамы жеткілікті деңгейде белсенді емес, ал Gen Z жастарының 44%-ы дене жаттығуына ынтасы төмен екенін көрсетеді. Ойын элементтерін (ұпайлар, жарыстар, марапаттар) дене тәрбиесіне енгізудің жастарды салауатты өмірге тартудағы әлеуеті сипатталады. Жұмыста ойын механикасы қолданылған спорттық челлендждердің негізгі түрлері, Z буынының белсенділігін арттыратын және тежейтін факторлар, сондай-ақ пайдалы дағдыларды дамытуға ықпал ететін мотивациялық ынталандырулар талданған. Астана қ. Физикалық мәдениет және бұқаралық спорт академиясының киберспортты және ойын тәсілдерін жастарды тарту үшін қолдану тәжірибесі қарастырылған. Зерттеу нәтижелері бойынша, дұрыс жобаланған геймификацияланған белсенділіктер Z буынының дене белсенділікке ынтасын арттырып, салауатты өмір салты әдеттерін тұрақты қалыптастыруға мүмкіндік беретіні анықталды.
Авторлық құқық (c) 2026 Исследования в спортивной науке
СПОРТТЫҚ ҰЙЫМДАРДА ЦИФРЛЫҚ САУАТТЫЛЫҚТЫ АРТТЫРУ КУРСТАРЫНЫҢ ТИІМДІЛІГІ
Бұл мақалада спорттық ұйымдарда цифрлық сауаттылықты арттыруға бағытталған курстардың тиімділігі жан-жақты талданады. Қазіргі заманғы спорт саласында басқару процестерін толық цифрландыру, статистикалық деректерді өңдеу, нәтижелерді талдау және спортшылардың коммуникациясы қажеттілігі артып келеді. Осыған байланысты цифрлық құзыреттілікті дамыту курстарының рөлі өте маңызды. Зерттеу спорт ұйымдары қызметкерлерінің бастапқы цифрлық дайындық деңгейін, оқу бағдарламаларының мазмұнын, оқыту форматтарын, яғни онлайн және офлайн, олардың кәсіби өнімділікке әсерін қарастырады. Курстан өткен мамандардың жұмысының тиімділігі, ақпараттық технологияларды қолдану қабілеті және басқару процестерінде инновацияларға бейімділігі бағаланады. Нәтижесінде цифрлық сауаттылық курстары спорттық ұйымдардың жалпы тиімділігін арттыруға, мәліметтер негізінде шешім қабылдау мәдениетін қалыптастыруға және ішкі ұйымдастырушылық басқарудың заманауи модельдерін нығайтуға ықпал ететіні белгілі болды. Талдау нәтижелері спорттық ұйымдарда цифрлық дағдыларды жүйелі дамыту тұрақты бәсекеге қабілеттілікті қамтамасыз ететінін көрсетеді, тиімді оқыту бағдарламасы қызметкерлерге технологиялық өзгерістерге тез бейімделуге мүмкіндік береді.
Бұл мақалада қызметкерлердің денсаулығын бақылауға мүмкіндік беретін ақылды кеңсенің жаңа тұжырымдамасы ұсынылған. Әдебиеттерге шолуға сәйкес, кеңсе қызметкерлерінің денсаулығын бақылау үшін қолданылатын технология әлі де зерттелуде. Статистика адам денсаулығын бақылау жүйесінің өзектілігін дәлелдейді. Мақалада денсаулық сақтауды бақылау жүйесінің жобаланған құрылымдық моделін қамтитын smart office тұжырымдамасы ұсынылған. Мұндай жүйені кеңсе қызметкерлерінің жұмыс орындарына енгізу қажеттілігін анықтайтын принциптер мен критерийлер анықталған. Жүйенің мазмұнын көрсететін физикалық модель сипатталған.
КИІЛЕТІН ҚҰРЫЛҒЫЛАР НЕГІЗІНДЕ ДЕНЕ БЕЛСЕНДІЛІГІН ТАНУҒА АРНАЛҒАН ЫҚШАМ ЖАСАНДЫ ИНТЕЛЛЕКТ: ӘДЕБИЕТКЕ ЖҮЙЕЛІ ШОЛУ
. Жасанды интеллекттің дамуымен дене белсенділігін тану денсаулық сақтау, спорт және қауіпсіздік салаларында, сондай-ақ зияткерлік орталарда пайдаланушылармен өзара әрекеттесуді жетілдіруде маңызды рөл атқарады. Мультимодальды датчиктермен жабдықталған киілетін құрылғылардың кеңінен таралуы деректерді жинау үдерісін қамтамасыз етеді және алынған мәліметтерді өмір сапасын арттыруға бағытталған зерттеулерде қолдануға негіз болады. Дәстүрлі жасанды интеллект модельдері жоғары есептеу ресурстарын талап етеді, сондықтан өнімділігі төмен құрылғыларда қолдануға шектеулі. Машиналық оқыту модельдерін оңтайландырумен үйлестірілген ықшам жасанды интеллектті зерттеу қазіргі уақытта ерекше өзектілікке ие. Мұндай модельдер жады мен энергия ресурстары шектеулі ортада тиімді жұмыс істеуге мүмкіндік береді. Техникалық прогрестің қарқынды дамуын және соңғы ғылыми зерттеулерді ескере отырып, дене белсенділігін тану жүйелерінің қазіргі жағдайын зерделеу, олардың артықшылықтары мен осы салада сақталып отырған мәселелерді айқындау маңызды. Бұл зерттеу 2010-2025 жылдар аралығында жарияланған ғылыми мақалаларды талдау негізінде киілетін құрылғылар арқылы дене белсенділігін тануға арналған ықшам жасанды интеллект саласындағы әдебиеттерге жүйелі шолу ұсынады.
БОЛАШАҚ ДЕНЕ ШЫНЫҚТЫРУ ЖӘНЕ СПОРТ ПЕДАГОГТЕРІН КӘСІБИ ДАЯРЛАУДАҒЫ ИНКЛЮЗИВТІ БІЛІМ БЕРУ МӘСЕЛЕЛЕРІ
Мақалада спорт саласындағы кәсіби мамандарды даярлау барысындағы инклюзивті білім беру мәселелері мен оны шешу жолындағы толеранттылық компоненттері қарастырылады. Инклюзивті білім беру мәселелерінде болашақ дене шынықтыру және спорт саласының кәсіби бағыттылығын ескере отырып шешудің мәні мен қажеттілігі негізделеді. Авторлар Білім беру саласы бойынша алыс және жақын шетелдік ғалымдардың зерттеулеріндегі инклюзивті білім беру мәселелерін Oxford University Press және Passport «Euromonitor International», Б.Н. Ельцин атындағы президенттік кітапхана, Polpred, eLibrary, Google Scholar, Қазақстан Республикасының Ұлттық академиялық кітапханасы, Nauka.kz платформасы бойынша талдау жасап, инклюзивті білім беру мәселелерін шешудің технологиялары мен тәсілдемелерін айқындайды. Инклюзивті білім беру мәселелерін толеранттылықтың компоненттерімен байланыстырып Қазақ ұлттық спорт университетінде оқитын 1-курс студенттеріне сауалнама жүргізеді. Сауалнамаға «6B01407 Дене шынықтыру және спорт (IP)», «6B01406 Бейімдік дене тәрбиесі педагогы» Білім беру бағдарламалары бойынша 359 студент қатысады. Сауалнама барысында анықталған мәселелерді шешу мақсатында болашақ дене шынықтыру және спорт педагогтерінің инклюзивті білім беру мәселелерін шешу тетіктерін толеранттылық компоненттеріне сәйкес қарастырып, ұсыныстар беріледі.
УШУ СПОРТШЫЛАРДЫ ЖАРЫСҚА ДАЙЫНДЫҚ КҮЙІНЕ ЖЕТКІЗУ ӘДІСТЕМЕСІ
Мақалада ушу спортшыларды ең жоғары дайындық күйіне келтіру әдістемесін жетілдіру қарастырылады. Зерттеудің мақсаты-ушуист жекпе-жектің жарысқа ең жоғары дайындығын қамтамасыз етудің тиімді әдісін ғылыми негіздеу және әзірлеу. Ушу спортшылардың ғылыми-әдістемелік әдебиеттері мен оқу бағдарламаларын ретроспективті талдау, сауалнама мен фокус-топтың нәтижелерін педагогикалық бақылау нәтижесінде негізгі жарыстарға дайындық кезеңін жоспарлау физикалық қасиеттерді тәрбиелеу мен өз қабілеттеріне деген сенімділікті дамыту арасындағы байланысты, сондай-ақ олардың жарыс алдындағы дайындыққа кешенді әсерін ескеруі керек екендігі анықталды. Жарысқа дайындық кезінде жекпе-жекшілерде алаңдаушылықтың жоғары деңгейін анықтайтын факторлар анықталды: жекпе-жекшілердің жарысқа физикалық және психологиялық дайындығының төмен деңгейі; жекпе-жекшілердің өз қабілеттеріне деген сенімділігінің жеткіліксіздігі және дайындық кезеңінде шамадан тыс мазасыздықты жою бойынша Өзін-өзі реттеу дағдыларының болмауы. Спортшылардың мазасыздық деңгейін төмендету және оларды жауынгерлік дайындыққа жеткізу үшін арнайы дене шынықтыру құралдарын қолданудың әзірленген әдістемесінің тиімділігі дәлелденді. Зерттеу нәтижелері Балалар мен жасөспірімдер мектептері мен спорт клубтарының жаттықтырушы-педагогикалық құрамының жұмысы үшін практикалық маңызы бар.
Авторлық құқық (c) 2025 Исследования в области физической культуры и спорта
МАКРОЦИКЛДЕ БАЙДАРКА МЕН КАНОЭДЕ ЖОҒАРЫ БІЛІКТІ ЕСКЕКШІЛЕРДІ ДАЙЫНДАУ МОДЕЛІ
Мақалада макроциклдегі байдарка мен каноэде жоғары білікті ескекшілердің оқу-жаттығу үдерісін жоспарлау негіздері қарастырылады. Оқу үдерісінің макроциклінде байдарка мен каноэде есумен айналысатын жоғары білікті спортшыларды даярлаудың авторлар әзірлеген моделінің сипаттамасы ұсынылған. Ғылыми-әдістемелік әдебиеттер мен интернет көздерін талдау, педагогикалық тәжірибені жалпылау нәтижесінде ескек есу спортында спорттық дайындықты жоспарлаудың кешенді тәсілінің маңыздылығын көрсететін факторларды анықтау беріледі: өнімділікті оңтайландыру, физикалық, техникалық көрсеткіштердегі және жалпы спорттық нәтижедегі прогресс тоқтаған кезде спортта жиі пайда болатын үстірттерді жеңу, оқу іс-әрекетінің жалғасуына қарамастан. Деректерді талдауды жалпылау жаттығу-жарыс қызметінің кезеңдері мен кезеңдеріне сәйкес бөлінген физикалық, техникалық-тактикалық және психологиялық дайындық аспектілерін ескере отырып, жаттығу-жарыс қызметінің жылдық циклінде байдарка мен каноэде жоғары білікті ескекшілерді даярлау моделін қалыптастыруға негіз болды.
КҮРЕШТЕГІ ЖАЛПЫ ФИЗИКАЛЫҚ ДАЙЫНДЫҚ ҮШІН “КРОССФИТ” ЖҮЙЕСІНІҢ ТИІМДІЛІГІ
Мақалада 19-21 жас аралығындағы құраш спортшыларының дене шынықтыруындағы функционалды «Кроссфит» жаттығуларына негізделген жаттығулар кешенін орындау нәтижелеріне талдау берілген. Зерттеудің мақсаты көпфункционалды жаттығулардың 19-21 жас аралығындағы спортшылардың дене дайындығына әсерін бағалау болды. Эксперимент нәтижелері бойынша ұсынылған жаттығу кешендері спортшылардың физикалық дамуы мен дайындығына оң әсер етіп, жалпы төзімділік, күш пен ептілік деңгейінің жоғарылауына ықпал ететіні анықталды. Алынған мәліметтер көрсетілген критерийлер бойынша статистикалық маңызды прогресті көрсетеді. Алайда жылдамдықтың айтарлықтай өсуі байқалмады. Бұл сапаны дамыту үшін әзірленген «Кроссфит» жаттығу кешендеріне аэробты және анаэробты жүгіру жаттығуларын қосуды ұсынамыз, бұл спортшылардың физикалық дайындығына әсер ету ауқымын кеңейтеді. Жасалған қорытындылар 19-21 жас аралығындағы Құраш спортшыларын даярлауда «Кроссфит»-ті қолданудың практикалық құндылығы мен әлеуетін көрсетеді.
ДЕНЕ ШЫНЫҚТЫРУ БОЙЫНША ЖАТТЫҒУ САБАҚТАРЫ ҮДЕРІСІНДЕ ПАРА ДЗЮДОДАҒЫ ПРОПРИОЦЕПТИВТІК СЕЗІМТАЛДЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІНІҢ ӨЗГЕРУІ
Зерттеудің өзектілігі пара дзюдодағы визуалды анализаторлардың шектеулі мүмкіндіктеріне байланысты, бұл жаттығу процесінде де, бәсекелестік қызмет барысында да техникалық-тактикалық әрекеттерді орындау үдерісінде жаттығу және бәсекелестік қызметте бұлшықет сезімталдығына ерекше мән береді. Мақалада авторлар бұлшықет-буын сезімталдығы мен парадзюдошылардың түрлі қимыл-қозғалыс әрекеттерін орындауы арасындағы өзара байланысқа талдау жасап, көру қабілеті шектеулі спортшылардың жетістіктерінде ерекше маңызға ие үйлестіру қабілеттерін дамыту мен жетілдірудің негізгі құрамдас бөліктерін айқындайды. Бұл қабілеттер, әсіресе, тез өзгеретін жағдайларда шешім қабылдау барысында маңызды орын алады. Мақалада пара дзюдошылардың техникалық-тактикалық дайындығының биомеханикалық негіздері мен бұлшықет-буын сезімталдығы арасындағы байланыс ғылыми тұрғыда негізделген. Атап айтқанда, тірек ауданы, жалпы ауырлық орталығы, қарсыластың күші мен қозғалысына жауап беру, күш бағытындағы тұрақтылық бұрышы сынды көрсеткіштер қарастырылады. Зерттеу нәтижелері спортшылардың физикалық мүмкіндіктерін арттыруға бағытталған жаттығулардың бұлшықет күшін сезіну мен қимылдардың кеңістіктік параметрлеріне әсерін сипаттайды. Сондай-ақ, жарыс алдындағы дайындық кезеңінің соңғы сатысында жаттығу мазмұнын құрастыру бойынша әдістемелік ұсынымдар берілген.
ВОЛЕЙБОЛ БОЙЫНША ЭЛЕКТРОНДЫҚ ОҚУ ҚҰРАЛЫМЕН ЖҰМЫС ІСТЕУ КЕЗІНДЕ СТУДЕНТТЕРДІҢ ҚҰЗЫРЕТТІЛІГІН ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ӘДІСТЕМЕЛІК ЖОЛДАРЫ
Зерттеудің өзектілігі студенттердің электрондық оқу құралдарымен жұмыс істеу барысында оларды тиімді қолдануға қажетті белгілі бір білім мен дағдыларға ие болуы қажеттігімен байланысты. Практикалық қызмет барысында студенттер мен педагогтар тарапынан келесі сипаттағы мәселелер туындайды. Атап айтқанда, студенттер болашақ кәсіби қызметінде волейбол бойынша бағдарламалық материалдарды электрондық оқу құралы арқылы оқушыларға жеткізу, байланыс орнату және түсіндіру тәсілдерін меңгеруі тиіс. Ал педагогтар тарапынан бұл құзыреттіліктерді студенттерде қалыптастыру үшін жүйелі және кезең-кезеңімен жүзеге асырылатын әдістемелік жұмыс жүргізілуі қажет. Зерттеудің негізгі идеясы волейболды оқытуға арналған электрондық оқу құралын пайдалану барысында ақпараттық және коммуникативтік сипаттағы мәселелерді шешу бойынша студенттердің құзыреттіліктерін қалыптастырудың әдістемелік жолдарын айқындау болып табылады. Зерттеу барысында аталған құзыреттіліктерді қалыптастырудың критерийлері мен кезеңдері анықталды, электрондық оқу құралымен жұмыс істеудің алгоритмі ұсынылды, сондай-ақ осы құзыреттіліктердің бастапқы қалыптасу деңгейі айқындалды. Ұсынылған қалыптастыру жолдарының ғылыми негізділігі дәлелденді. Бақылау нәтижесінде оң өзгерістер байқалды: зерттеу тобы бойынша бірінші деңгейдегі құзыреттілік көрсеткіші 54,4%-тен 15,4%-ке дейін төмендеді, екінші деңгейдегі үлес 42,6%-тен 74,2%-ке дейін артты, ал үшінші деңгейдегі көрсеткіш 5%-тен 10,4%-ке дейін өсті.
12-13 ЖАСТАҒЫ КАНОЭ ҚЫЗДАРЫНЫҢ ЖАН-ЖАҚТЫ ФИЗИКАЛЫҚ ДАМУЫ ҮШІН ПИЛАТЕС ӨНІМДЕРІН ҚОЛДАНУ
Мақалада 12-13 жастағы каноэ спортшыларының денесіне дене белсенділігінің шектеулі көлемі мен қарқындылығы аясында денеде бейімделу өзгерістерін тудыруы мүмкін қосымша дене шынықтыру құралдарын іздеудің себептері сипатталған. Құралдардың бірі ретінде пилатес құралдарын дене шынықтыруда қолдану ұсынылды. Әдістемеге қолдың, мойынның, Арқаның бүйір жақтарының икемділігі мен бұлшықеттерін нығайтуға бағытталған пилатес жүйесінен біртіндеп күрделене түсетін жаттығулар кешені енгізілді; омыртқаны сауықтыру; дене мүсінін түзету; омыртқа жотасын созу, арқаны жоғарғы бөліктен құймышақ сүйегіне дейін нығайту; бел бұлшықеттерін, бөкселерді, сан бицепсін өңдеу; арқа мен іш бұлшықеттерін бірге жетілдіру; арқа бұлшықеттерінде төзімділікпен күшті дамыту, икемділік пен тепе-теңдік сезімін, үйлестіруді жетілдіру. Дене шынықтыруда пилатес құралдарын қолданудың әзірленген әдістемесі 12-13 жастағы каноэ спортшыларының функционалдық және дене шынықтыру дайындығын дамыту үшін ұсынылады.
Спортивная тренировка и соревновательная деятельность
Авторлық құқық (c) 2025 Research in Physical Education and Sports
Blind football-да оқу-жаттығу процесін жоспарлау
Мақалада Blind football-да оқу процесін жоспарлау негіздері қарастырылады. Зерттеудің мақсаты зағип жандар үшін футболдағы оқу-жаттығу процесін жоспарлаудың тиімділігін шектейтін негізгі мәселелерді анықтау, сондай-ақ спортшыларды даярлаудың негізгі мезоциклінің жоспарын әзірлеу. Ғылыми-әдістемелік әдебиеттер мен интернет көздерін, фокус-топтарды және педагогикалық байқауды талдау нәтижесінде: Қазақстанда тұратын көру қабілеті бұзылған адамдардың саны анықталды; Blind football спортшыларын спорттық даярлауды тиімді жоспарлаудың негізгі проблемалары анықталды және сараланды; Blind football жаттығу процесінің базалық мезоциклінің жоспары әзірленді; Қазақстанда Blind football даму географиясы айқындалды. Шетелдік жаттықтырушылардың негізгі проблемалары мен әдістемелерін қолдануды ескере отырып, Blind football оқу-жаттығу процесін жоспарлау кезіндегі тәсілдің жаңалығы Қазақстандағы зағиптар үшін футболды ғылыми-әдістемелік қамтамасыз етуді жоспарлы дамыту үшін негіз құруға мүмкіндік береді.
ЕСТУ ҚАБІЛЕТІ НАШАР СТУДЕНТТЕРДІҢ ДЕНЕ ШЫНЫҚТЫРУЫН БАҒАЛАУДА CHATGPT ЖАСАНДЫ ИНТЕЛЛЕКТІН ҚОЛДАНУ: МҮМКІНДІКТЕРІ МЕН БОЛАШАҒЫ
Мақалада есту қабілеті бұзылған студенттердің физикалық дайындығын бағалау үшін ChatGPT жасанды интеллект (ЖИ) қолдану мүмкіндіктері зерттелген. Студенттердің осы санатының ерекшеліктерін ескере алатын, олардың физикалық мүмкіндіктерін диагностикалаудың дәлдігін арттыру үшін ЖИ алгоритмдерін әзірлеуге және тексеруге назар аударылады. 6В01401 «дене шынықтыру және спорт» мамандығы бойынша 1-3 курс студенттері арасында ЖИ дәстүрлі әдістері мен технологияларының тиімділігін салыстырмалы талдау - «Семей қаласының Шәкәрім атындағы университеті» КЕАҚ. 6B01401 «Семей қаласының Шәкәрім атындағы университеті» КЕАҚ «Дене шынықтыру және спорт» мамандығы бойынша 1-3 курс студенттері арасындағы зерттеу нәтижелері есту қабілеті бұзылған студенттердің ерекше қажеттіліктеріне бейімделген жеке дене белсенділігі бағдарламаларын әзірлеу үшін ЖИ пайдалану перспективаларын көрсетеді, бұл инклюзивті білім беру және спорт саласында жаңа мүмкіндіктер ашады, сондай-ақ мамандарды даярлауға көмектеседі. және бейімделетін физикалық белсенділік бағдарламаларын әзірлеу. Жақсы нәтижеге қол жеткізу үшін жүйелі дене жаттығуларын, сенсорлық дағдыларды дамытуға бағытталған педагогтармен және психологтармен жұмысты қамтитын кешенді тәсілді қолдану қажет. Диагностика үшін есту қабілеті бұзылған «Семей қаласының Шәкәрім атындағы университеті» КЕАҚ 6B01401 «Дене шынықтыру және спорт» мамандығы бойынша 1-3 курс студенттері арасында ЖИ енгізілгенге дейін және енгізілгеннен кейін студенттердің дене дайындығының көрсеткіші пайдаланылды.